kijk

tussen ons gezegd en gezwegen

Het begon in 2018. Er was goesting om dichter bij de natuur te zijn, vaker op ontdekking te gaan, de filosofische achtergrond weer wat af te stoffen en de groeiende kinderen daarin mee te nemen. Het vrolijke enthousiasme van een nieuw project duwde het plan de wereld in. En zo ontstond Kaluis, met als doel natuurbeleving en filosoferen bij kinderen en jongeren te stimuleren. Proberen. Durven. Doen.

Intussen hebben we samen al veel mooie herinneringen opgebouwd: een warme dankjewel aan iedereen die dit mee mogelijk maakt!

Kaluis steunt op drie pijlers: natuur, filosofie en voeding. Daar lees je hieronder meer over.

Waarom filosofie?

Filosoferen met kinderen, ja, ik geloof erin. Ik baseer mij voor het onderstaande op 2 artikels van prof. dr. Griet Galle uit 2019.

Welke keuzes we maken en hoe we handelen, is vaak bepaald door onze visie op het leven en de samenleving. Filosoferen stimuleert kinderen om inzicht te krijgen in deze visies en de vooronderstellingen die erbij horen. Zo ondersteunt het de ontplooiing van kinderen als persoon en als lid van de samenleving. Filosoferen laat hen kennis maken met een manier van denken die op school vaak minder aan bod komt.

“Ze verkennen begrippen (zoals vrijheid en gelijkheid) en onderscheidingen (zoals waar en onwaar, mooi en lelijk, goed en slecht) die essentieel zijn om zich als mens te ontwikkelen, om over actuele problemen na te denken en de eigenheid van democratie te begrijpen.” Dat is nuttig voor de samenleving, maar het is vooral een belangrijke basis die we een kind kunnen geven om zijn weg in de wereld te vinden en een vol leven te leiden.

Studies tonen “een positief effect van filosoferen met kinderen op een waaier aan domeinen: schoolse prestaties (wiskunde, begrijpend lezen en leren), cognitieve vermogens, denken over filosofische thema’s, taal-, luister, sociale en communicatieve vaardigheden, gedrag, persoonlijkheid, emotionele intelligentie, moreel oordeelsvermogen en democratische vaardigheden en attitudes.” Enkele aspecten eigen aan filosoferen dragen daartoe bij:

(1) de openheid van de vraag: de cognitieve uitdaging van vragen waarop geen eenduidig antwoord is en het intellectuele zelfvertrouwen dat ze daarmee opbouwen.

(2) het dialogische aspect: het inzicht wordt gezamenlijk opgebouwd en de verantwoordelijkheid over inhoud en vorm van het gesprek ligt bij alle deelnemers. Dialogisch leren bevordert de betrokkenheid en de hogere denkvaardigheden.

(3) de sociale context: kinderen leren samenwerken om een antwoord te vinden, elkaar te ondersteunen en zich in te leven in het standpunt van de ander.

Filosoferen met kinderen past daarmee in een onderwijsbenadering die de ontwikkeling op verschillende gebieden als onlosmakelijk verbonden ziet.

Tot slot nog dit: het gaat niet zozeer om de kennis die je hebt of de antwoorden die je kan geven, het gaat wel om de vragen die je stelt en je bereidheid om open te luisteren naar wat je terugkrijgt. Dat brengt denken in actie.

Filosoferen met kinderen is een plezier. Doen gewoon.

Nieuwsgierig naar verdere literatuur en onderzoek? Dit is een mooi vertrekpunt.

Waarom voeding?

Op een gemiddelde wanderdag wordt aandacht gegeven aan natuurbeleving en filosofische vraagstelling, maar (al dan niet tussen de lijnen door) ook aan voeding. Hoe je het ook draait of keert: we moeten eten, liefst elke dag en liefst van een zekere kwaliteit.

Je bent wat je eet. Wanneer deze 5 woorden naast elkaar gezet worden, borrelen meteen een hoop tegenargumenten naar boven. Want je bent toch even goed wat je denkt, hoe je beweegt, hoe liefdevol je omringt wordt, waar en uit wie je geboren bent, …? Uiteraard. Hoe kort door de bocht de stelling ook mag lijken, ze moet niet zomaar van tafel. Wat je eet heeft wel degelijk een stevige invloed op wie je bent. En dan gaat het niet enkel over je gezondheid. Wat je denkt vertaalt zich op je bord, bewegen lukt beter wanneer je goed gevoed bent, eten is een sociaal gebeuren, dat je deelt met wie je graag ziet en gekleurd wordt door de groep waartoe je behoort. Alles staat met alles in verbinding, zoals de Leeuwenkoning al zong. Heerlijk.

Carolyn Steel zet een stap verder: de wereld is wat je eet (haar boek en Tedtalks hierover zijn de moeite waard). Voeding is een onmisbaar deel van het leven en toch is onze voedselomgeving vandaag zodanig opgebouwd dat het niet eenvoudig is om stil te staan bij waar ons voedsel vandaan komt, of de mensen die het produceren genoeg betaald krijgen, hoe de dieren die in onze behoeften voorzien behandeld worden, op welke manier het hier bij ons geraakt, … of gewoon al bij het wonderlijke gegeven dat er elke dag voldoende voedsel beschikbaar is om onze samenleving te voeden. En die kennis is wel degelijk belangrijk, want bewustzijn rond voeding wordt zo een krachtig middel om mee te bouwen aan een betere wereld.

Voor mij persoonlijk betekent het dat (lokale) plantaardige voeding een steeds grotere plaats krijgt. Waar die keuze eerst een louter ethische basis had, krijgt ze vandaag extra ondersteuning in de opleiding voedingsleer waarvoor ik weer op de schoolbanken zit. Ook wat onze gezondheid betreft, verschuiven de wetenschappelijke adviezen immers steeds meer in de richting van plantaardig. Dat is hier thuis geen strak kader, wel een boeiend proces van bijleren, proeven en zoeken naar lekkere alternatieven.

Zo krijgt het ook binnen Kaluis een plek. Ik wil de verbinding tussen het lichaam waarin we leven en de natuur die ons voedt weer wat strakker trekken. Ik wil verwondering opwekken voor haar overvloed, door samen te kijken naar het zaadje dat plant wordt, bloeit en vrucht geeft, bessen te plukken in alle vormen en kleuren, te proeven van de verse soep en het zelfgebakken brood, door samen te luisteren naar de verhalen van de boer, de molenaar en de kok. Het is mijn bescheiden bijdrage aan het complexe geheel dat onze voedselomgeving is, vanuit de overtuiging dat we ook zo onze kinderen versterken, hun blik (niet enkel op voeding) verruimen, hen stimuleren in het maken van bewuste, meer duurzame keuzes. Je bent wat je eet. Het is een cadeautje voor de rest van hun leven.

Waarom natuur?

Komt eraan! Hoewel deze vraag waarschijnlijk niet echt een antwoord nodig heeft... :)

Achtergrond

Ik ben opgeleid tot filosoof en leerkracht secundair onderwijs. Bijleren doe ik graag en veel, bij verschillende personen en organisaties. Nieuwsgierig? Vraag er mij naar, ik vertel er met plezier meer over.

Na 10 jaar lesgeven, was het tijd voor een nieuwe stap. Naast Kaluis verdeel ik mijn tijd momenteel tussen een opleiding voedingsleer (EHB) en een onderzoeksproject rond voedingsethiek (VUB).

Praktische filosofie

Filosofie is meer dan praten, het is ook actie ondernemen. Ik leerde Peter Singer kennen tijdens mijn studentenjaren en raakte opnieuw onder de indruk bij het herlezen van zijn boek 'The life you can save'. Dankzij zijn impuls verbind ik er mij toe 5% van de opbrengst van Kaluis in te zetten ter ondersteuning van een betere wereld.

'The life you can save' is gratis te downloaden als e-book en podcast. Laat je hier overtuigen.

De mooiste foto's op deze website werden gemaakt door Lina Lapage.